Το σκάνδαλο των Ερμοκοπιδών

Θουκυδίδης, Ἱστορίαι 6.27 – 29
[Μτφρ. Λυσίου Π. Κουμανταράκη : Θουκυδίδου Πελοποννησιακός Πόλεμος Στ’, Φ. Κωνσταντινίδη και Κ. Μιχάλα, Αθήνα 1963]

415 π.Χ. : η Έγεστα (ελληνική πόλη στη βορειοδυτική Σικελία) στέλνει πρεσβεία στην Αθήνα, προκειμένου να ζητήσει βοήθεια στη διένεξη της με τον Σελινούντα (ελληνική, επίσης, πόλη στη νότια Σικελία). Συγκαλείται η εκκλησία του δήμου. Ο Νικίας εκφράζει τις ανησυχίες του σχετικά με τους κινδύνους που θα συνόδευαν μια αθηναϊκή εκστρατεία στη μακρινή Σικελία. Ο Αλκιβιάδης, από την άλλη, τάσσεται υπέρ της επιχείρησης και κατορθώνει να πείσει τον δήμο. Αρχηγοί της εκστρατείας ορίζονται ο Νικίας, ο Αλκιβιάδης και ο Λάμαχος. Η Αθήνα ετοιμάζει τον στρατό και τον στόλο της…

---

27 Εν τω μεταξύ όμως, κατά την διάρκειαν μιας νυκτός, ηκρωτηριάσθησαν εις τα πρόσωπα οι περισσότεροι από τους Ερμάς που ευρίσκοντο εις την πόλιν των Αθηνών· (ούτοι, ήτοι τα κατά την επιτόπιον συνήθειαν γνωστά τετράγωνα αγαλμάτια (του Ερμή, αλλά και άλλων θεών, αργότερα και θνητών), είναι πολλοί τοποθετημένοι και εις ιδιωτικά προαύλια και εις ναούς). Και κανείς δεν ήξευρε τους δράστας, αλλ’ ούτοι επεκηρύχθησαν δημοσία με μεγάλην χρηματικήν αμοιβήν· προσέτι δε εψήφισαν οι Αθηναίοι ότι, αν κανείς γνωρίζη ότι έγινε και καμμία άλλη ασέβεια, πας όστις θέλει, και εκ των πολιτών και εκ των ξένων και εκ των δούλων ακόμη, δύναται να την καταγγείλη χωρίς κανένα φόβον. Την πράξιν αυτήν οι Αθηναίοι την εξέλαβαν ως πάρα πολύ σοβαράν, διότι εθεωρήθη ως κακός οιωνός δια την εκστρατείαν, και ότι είχε γίνει λόγω συνωμοσίας προς ανατροπήν του καθεστώτος και προς κατάλυσιν του δημοκρατικού πολιτεύματος.

28 Κατηγγέλθη λοιπόν από μερικούς μετοίκους και από δούλους ακολούθους, όχι μεν σχετικόν τι με τους Ερμάς, αλλ’ ότι ακρωτηριασμός άλλων αγαλμάτων είχε γίνει προγενεστέρως από τινας νέους ευρισκομένους εις κατάστασιν μέθης χάριν αστεϊσμού και ότι συγχρόνως εις τινας κατοικίας ετελούντο τα μυστήρια (εννοούνται τα Ελευσίνια μυστήρια) χάριν γελοιοποιήσεως· περιελάμβανον δε εις αυτά και τον Αλκιβιάδην. Της κατηγορίας αυτής δραξάμενοι οι κατ’ εξοχήν εχθρικώς διακείμενοι προς τον Αλκιβιάδην ως όντα εμπόδιον όπως γίνουν αρχηγοί της δημοκρατικής παρατάξεως, και με την ιδέαν ότι αν αυτόν ήθελον εκβάλη εκ της πόλεως θα εγίνοντο σταθερώς οι πρώτοι εν αυτή, εμεγάλωνον τα πράγματα και εκραύγαζον ότι τόσον η τέλεσις των μυστηρίων όσον και ο ακρωτηριασμός των Ερμών εγένοντο επί σκοπώ ανατροπής του δημοκρατικού πολιτεύματος, και ότι τίποτε απ’ αυτά δεν είχε διαπραχθή χωρίς την συμμετοχήν εκείνου (ενν. του Αλκιβιάδη), επικαλούμενοι επί πλέον προς απόδειξιν, τον υπόλοιπον αντιδημοκρατικόν και έξω παντός κανόνος τρόπον διαβιώσεώς του.

29 Ο Αλκιβιάδης όμως και εδικαιολογείτο αμέσως εν σχέσει με τα εις αυτόν αποδιδόμενα και ήτο πρόθυμος να υποβληθή εις δίκην προ του απόπλου (διότι η προμήθεια όλων των δια την εκστρατείαν εφοδίων είχεν ήδη γίνει), και αν μεν είχε διαπράξει τι εκ των εις αυτόν αποδιδομένων να υποστή τας συνεπείας των πράξεών του, εάν δε τουναντίον κηρυχθή αθώος να παραμένη αρχηγός. Και τους εξώρκιζε να μη δώσουν πίστιν εις συκοφαντίας εν απουσία αυτού, αλλ’ αμέσως τώρα να τον θανατώσουν εάν διέπραξεν αδίκημα· και ότι θα ήτο μάλλον έργον φρονήσεως, διατελούντα υπό τοιαύτην κατηγορίαν να μη τον στείλουν επί κεφαλής τόσον πολυάριθμου στρατού, πριν εξονυχίσουν την υπόθεσιν. Οι εχθροί του όμως φοβούμενοι μήπως, εις περίπτωσιν καθ’ ην ήθελεν υποβληθή ήδη εις τον δικαστικόν αγώνα, ο στρατός είναι συμπαθώς προς αυτόν διατεθειμένος, και μήπως και ο λαός δεν δείξη την δέουσαν αυστηρότητα, και τούτο δια να περιποιηθή τον Αλκιβιάδην, διότι χάρις εις εκείνον συμμετείχον της εκστρατείας οι Αργείοι καθώς και μερικοί εκ των Μαντινέων, προσεπάθουν να τους αποτρέψουν και να τους εμποδίσουν  από την άμεσον κρίσιν. Παρουσίασαν προς τούτο εις την Συνέλευσιν άλλους ρήτορας οι οποίοι προέτειναν, τώρα μεν να μετάσχη ούτος της θαλασσίας εκστρατείας και να μη αναβληθή ο απόπλους του στόλου, αφού δε επιστρέψη να υποβληθή εις δίκην κατά ωρισμένην δικάσιμον, διότι επεθύμουν όπως ούτος αφού κατόπιν ανακλήσεως προσαχθή υποβληθή εις τον δικαστικόν αγώνα όταν αυτοί επί μακρότερον χρόνον ετοιμάσουν την κατηγορίαν, την οποίαν ευκολώτερον θα συνεσκεύαζον κατά την διάρκειαν της απουσίας του. Και πράγματι ο λαός απεφάσισε να συμμετάσχη τώρα ο Αλκιβιάδης του πλου.

---

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Οι Αθηναίοι – μαζί τους και ο Αλκιβιάδης – ξεκινούν για την Σικελία. Όταν φτάνουν στο νησί, τους περιμένει η Σαλαμινία, ένα από τα δυο ιερά πλοία των Αθηναίων, με την εντολή να φέρει πίσω στην Αθήνα τον Αλκιβιάδη, προκειμένου να δικαστεί για τις κατηγορίες. Ο Αλκιβιάδης δηλώνει πως θα επιστρέψει με δικό του πλοίο. Στους Θουρίους (ελληνική πόλη στην Κάτω Ιταλία), ωστόσο, κατορθώνει να αποδράσει. Στη συνέχεια έρχεται σε επαφή με τους Σπαρτιάτες…